Denizcilik eğitiminde bilgi, deneyim ve kültür
Bir Komutu Bilmekle Denizde Uygulamak Arasındaki Mesafe
“İskele alabanda!”
Komut kısa… Sınıfta anlamı öğrenilebilir, sınavda doğru karşılığı verilebilir. Ancak hareket hâlindeki bir teknede, rüzgâr yön değiştirirken, tekne yatarken ve ekip sizden doğru zamanda doğru karşılığı beklerken o komut artık yalnızca bir bilgi değildir.
Dikkat, karar, beden, sorumluluk ve güven aynı anda devreye girer. Bir komutu bilmekle onu denizde uygulamak arasındaki mesafe, aslında bilgiyle yetkinlik arasındaki mesafedir. Bunu, yelkenli ve kürek üzerinde gerçekleştirdiğim eğitimlerde; özellikle Okyanus Liderliği Eğitimi sırasında bir kez daha gözlemledim. Pırıl pırıl gençlerimizi dümene geçirdiğimizde yalnızca bir teknenin rotasını değiştirmediler. Kendi içlerindeki tereddüdü, cesareti, aceleciliği, sakinliği; güçlü ve gelişime açık yönlerini de fark ettiler.
Bazıları ilk kez sorumluluğun ağırlığını ellerinde hissetti. Bazıları kontrol edemediği koşullar içinde doğru karar verebildiğini gördü. Bazıları ise tek başına güçlü olmanın yeterli olmadığını, ilerleyebilmek için ekibin ritmini duyması gerektiğini deneyimledi. Dümeni tutarken yalnızca tekneyi değil; bir anlamda hayatı, kararlarını ve kendi yönünü de tutuyordu.
Çünkü deniz, benzersiz bir eğitim alanıdır. Denizde geri bildirim gecikmez. Yanlış iletişim, eksik koordinasyon, kararsızlık veya birbirini duymayan bir ekip, teknenin hareketinde hemen görünür. Aynı şekilde güven, ortak ritim ve doğru liderlik de kendisini anında hissettirir. Karada uzun cümlelerle anlattığımız pek çok kavram, denizde birkaç dakika içinde yaşanır.
Sosyal antropoloji açısından baktığımızda tekne, küçültülmüş bir toplum gibidir. Sınırları bellidir, kaynakları sınırlıdır ve herkes birbirinin davranışından etkilenir. Kendine özgü bir dili, görev dağılımı, hiyerarşisi, ritüelleri ve dayanışma biçimi vardır. Bu küçük toplulukta bilgi yalnızca zihinde tutulmaz. Bedenle, tekrarlarla, gözlemle ve diğer insanlarla kurulan ilişki içinde öğrenilir. Komutun nasıl verildiği kadar nasıl duyulduğu; görevin ne olduğu kadar sorumluluğun nasıl paylaşıldığı da önemlidir. Bu nedenle uygulamalı denizcilik eğitimi yalnızca manevra öğretmez. Aynı zamanda iletişim, güven, dayanışma, liderlik ve ortak sorumluluk üzerine kurulu bir denizcilik kültürü oluşturur.
Uluslararası Denizcilik Örgütü’nün 1978 STCW Sözleşmesi ve Kodu üzerinde yürüttüğü kapsamlı inceleme de denizcilik eğitim ve yeterlilik sistemlerinin değişen koşullar karşısında yeniden değerlendirilmesinin önemini ortaya koyuyor. İncelemenin ilk aşamasında, sözleşme ve kod hükümlerinde ele alınması gereken 400’ü aşkın düzenleme alanı tespit edildi. Bu sayı, eğitim kurumlarının dört yüz ayrı eksikliği bulunduğu anlamına gelmiyor. Teknolojik dönüşümden yeni mesleki yeterliliklere, insan unsurundan değişen çalışma koşullarına kadar uzanan uluslararası düzenleme sisteminin kapsamlı biçimde güncellenmesi gerektiğini gösteriyor.
Bu uluslararası değerlendirme bize önemli bir şey söylüyor: Denizcilik eğitimi, yalnızca geçmişten aktarılan teknik bilginin korunmasıyla yetinemez. Değişen teknolojiye, insan ihtiyaçlarına, yeni risklere ve farklı öğrenme biçimlerine de karşılık vermek zorundadır.
Türkiye, köklü bir denizcilik geleneğine, değerli eğitim kurumlarına ve alanında güçlü akademisyenlere sahip. Bununla birlikte uygulama imkânlarının artırılması, gençlerin farklı koşullarda tekrar yapabilmesi ve yaşadıkları deneyimi sonrasında yapılandırılmış biçimde değerlendirebilmesi, üzerinde birlikte düşünmemiz gereken bir gelişim alanıdır. Bunu bir kurumun, eğitimcinin ya da sistemin eksikliği olarak değil; denizcilik eğitimini daha güçlü hâle getirecek ortak bir çalışma alanı olarak görmek gerekir. Çözüm, teoriyi uygulamanın karşısına koymak değildir. Güçlü teorik altyapıyı simülatör, atölye, tekne ve gemi üzerindeki deneyimlerle tamamlamaktır. Çünkü teori bize ne yapılması gerektiğini anlatır; uygulama ise bunu hangi koşullarda, hangi insanlarla ve nasıl yapabileceğimizi öğretir.
Bu noktada disiplinler arası çalışmaların önemi ortaya çıkıyor. Denizcilerin, mühendislerin ve akademisyenlerin yanı sıra eğitim bilimcilerin, sosyal antropologların, psikologların ve insan faktörü uzmanlarının da sürece katkı sunması gerekir. Çünkü genç bir insanın denizde nasıl öğrendiği yalnızca teknik eğitimin konusu değildir. Aynı zamanda bedensel, psikolojik, sosyal ve kültürel bir süreçtir. Gençlere dümeni teslim etmek, onlara yalnızca bir tekneyi yönetme fırsatı vermek değildir. Kendi kararlarına güvenmeyi, hatalarını fark etmeyi, güçlü yönlerini keşfetmeyi, ekip içinde sorumluluk almayı ve belirsizliğin içinde yön bulmayı deneyimlemelerine alan açmaktır.
Çünkü bir komutu bilmek denizcilik bilgisidir.
Onu doğru zamanda uygulamak yetkinliktir.
Bunu güven, sorumluluk ve ortak bir ritim içinde gerçekleştirmek ise denizcilik kültürüdür.
Yazar: Melike Esra Karayel | Sosyal Antropolog
#DenizVeİnsan #DenizcilikEğitimi #UygulamalıEğitim #İnsanFaktörü #SosyalAntropoloji #MaritimeEducation #ExperientialLearning